Καταρχάς για να αντιμετωπίσουμε κάτι πρέπει πρώτα να γνωρίζουμε τί είναι. Συναισθηματικός εκβιασμός, με λίγα λόγια, είναι μία μορφή ψυχολογικής χειραγώγησης που συμβαίνει μέσα στα πλαίσια στενών διαπροσωπικών σχέσεων. Μπορεί να υφίσταται ανάμεσα στη σχέση μητέρας με το παιδί της, στη σχέση μεταξύ δύο συντρόφων, αδελφών ή και στενών φίλων ή ακόμα και σε μία επαγγελματική σχέση.
Ανάμεσα στις σχέσεις αυτές λοιπόν το ένα μέλος της δημιουργεί και χρησιμοποιεί ψυχολογική πίεση επιδιώκοντας να πετύχει τους σκοπούς που έχει. Από την άλλη πλευρά, ο ‘δέκτης’ της συμπεριφοράς αυτής, υποχωρεί φοβούμενος τις συνέπειες μια ενδεχόμενης αντίδρασης του ‘πομπού’. Ουσιαστικά, ο συναισθηματικός εκβιασμός είναι μία μορφή ψυχολογικής κακοποίησης με πολύ δυσάρεστες συνέπειες για εκείνον που την δέχεται.
Ας δούμε όμως πώς λειτουργεί:
Ο συναισθηματικός εκβιαστής εναποθέτει και προβάλλει τις ανάγκες και τις απαιτήσεις που έχει πάνω από οτιδήποτε άλλο. Για το λόγο αυτό και με σκοπό να αποκτήσει αυτό που επιθυμεί, ασκεί πίεση –λεκτική ή ψυχολογική- στον άλλον, απειλώντας άμεσα ή έμμεσα, ότι αν δε γίνει αυτό που εκείνος θέλει θα υπάρξουν συνέπειες.
Οι κύριες μορφές συναισθηματικού εκβιασμού είναι οι εξής:
- Ο ‘εκβιαστής’ που απειλεί ότι αν δε γίνει αυτό που θέλει θα κάνει κακό στον εαυτό του (όχι απαραίτητα σωματικό).
- Ο ‘εκβιαστής’ που θα τιμωρήσει το «θύμα» του αν δεν ανταποκριθεί σε αυτό που του ζητά.
- Ο τύπος που θα παριστάνει τον ‘οσιομάρτυρα’ προκαλώντας στον άλλον συναισθήματα οίκτου και ενοχής.
- Αυτός που δωροδοκεί ουσιαστικά το «θύμα» του με σκοπό να το πείσει να κάνει αυτό που εκείνος θέλει.
Οι συνέπειες τέτοιων συμπεριφορών για τα «θύματα» είναι ολέθριες. Τα άτομα που τις δέχονται τείνουν να νιώθουν ασήμαντα, γεμάτα ανασφάλεια και έλλειψη αυτοεκτίμησης. Συνοπτικά, ο εκφοβισμός αυτός εμπνέει κυρίως συναισθήματα όπως φόβος, υποχρέωση και ενοχή.
Ας μιλήσουμε τώρα για τα «θύματά» του…
Οι άνθρωποι που γίνονται δέκτες συναισθηματικού εκβιασμού συνήθως είναι άτομα με αλτρουιστικά αισθήματα από τη μία πλευρά, ενώ από την άλλη προσπαθούν με κάθε τρόπο να αποφύγουν το θυμό, τη ρήξη, τη διαφωνία και την ένταση με τον άλλον. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να γίνονται περισσότερο ευάλωτοι σε συναισθηματικές πιέσεις και να υποχωρούν, βάζοντας τις ανάγκες και τα θέλω τους σε δεύτερη μοίρα.
Το ζητούμενο μέσα σ’ όλο αυτό είναι τα «θύματα» να συνειδητοποιήσουν πως υποκύπτοντας στους εκβιασμούς των άλλων βλάπτουν το εαυτό τους. Γίνονται δυστυχισμένοι και δεν είναι ικανοποιημέν με τη ζωή τους. Παρ’ όλα αυτά κάποια στιγμή πρέπει να πάρουν τη ζωή στα χέρια τους.
Πώς θα γίνει αυτό;
- Θέσε όρια. Δείξε στον άλλον ότι έχεις τη δύναμη να πεις ΟΧΙ σε κάτι αν δεν σε εκφράζει και θεωρείς παράλογο.
- Δες τον εαυτό σου από μακριά. Πώς θα έκρινες έναν άγνωστο που ζει μέσα σε μία τέτοια κατάσταση καταπίεσης; Κατά πόσο ευθύνεται για αυτό και τί συμβουλή θα του έδινες;
- Θέσε ως προτεραιότητα τον εαυτό σου. Φρόντισε για τις ανάγκες και τι επιθυμίες σου χωρίς τον φόβο απειλής του ‘εκβιαστή’ σου.
- Άρχισε να κάνεις μικρές αλλαγές. Ξεκίνα κάνοντας μικρές προσωπικές επιλογές σκεπτόμενος ότι έχεις την απόλυτη ελευθερία και κυριαρχία του εαυτού σου.
Άλλωστε, όλοι μας αξίζουμε μια θέση στον κόσμο της χαράς και της ευτυχίας. Όλοι μας έχουμε δικαίωμα στην αγάπη, τη φροντίδα και τον σεβασμό χωρίς ανταλλάγματα. Μην επιτρέψεις σε κανέναν να «δωροδοκήσει» ή να «εξαγοράζει» τα ‘θέλω’ και την ευτυχία σου. Η ζωή και η τύχη σου συγκροτούνται από τις επιλογές σου. Στο χέρι σου λοιπόν είναι να τις διαμορφώσεις με τον καλύτερο τρόπο!
Ραφαέλα Πατρέλη
Φοιτήτρια του Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας
