«Τα κάλαντα» του Νικηφόρου Λύτρα και ο βαθύς αντιρατσιστικός συμβολισμός του

«Η αγάπη προς το ωραίον είναι η γέφυρα μεταξύ Θεού και ανθρώπου» είχε πει κάποτε ο Νικηφόρος Λύτρας ο μεγάλος ‘Ελληνας ζωγράφος από τη Τήνο, τον οποίο αποκαλούν και «ζωγράφο των Χριστουγέννων», γιατί μεταξύ άλλων αριστουργημάτων το 1872 δημιούργησε και » Τα κάλαντα » έναν από τους πιο ξακουστούς πίνακες στην ιστορία της ελληνικής ζωγραφικής.

Το έργο του Νικηφόρου Λύτρα » Τα κάλαντα» αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της νεοελληνικής αγροτικής ηθογραφίας και αποτυπώνει μια ομάδα μικρών παιδιών ντυμένα με παραδοσιακά ενδύματα, που κρατούν παραδοσιακά όργανα και ψάλουν τα χριστουγεννιάτικα κάλαντα, στην αυλή ενός παλιού αγροτικού σπιτιού.

Ο μεγάλος ζωγράφος με την σοφία του περνά σημαντικά μηνύματα μέσα από το συγκεκριμένο έργο, καθώς δεν πρόκειται για την απλή απεικόνιση ενός παραδοσιακού εθίμου αλλά για έναν συμβολισμό. Αν κοιτάξει κανείς με προσοχή, τα πέντε παιδιά που απεικονίζονται στον πίνακα να παίζουν, είναι διαφορετικής καταγωγής και εθνικότητας, καθώς εδώ ο ζωγράφος,θέλει να μας υπενθυμίζει ότι το γνήσιο πνεύμα των γιορτών δεν γνωρίζει διακρίσεις ούτε χρώμα και η χαρά είναι δικαίωμα όλων. ‘Ενα μήνυμά διαχρονικό με ιδιαίτερη σημασία.

Στην κάτω δεξιά πλευρά του έργου παρατηρούμε ένα άγαλμα που παραπέμπει στη Νίκη της Σαμοθράκης, ενώ από την άλλη πλευρά,σχεδόν στο ίδιο ύψος με αυτό, στέκεται μια ψάθινη σκούπα και στο βάθος υπάρχει ένα ξεραμένο δέντρο, δεμένο σ` έναν πάσσαλο για να μην πέσει. Πίσω από έναν τοίχο κρύβεται ένα παιδί που δεν συμμετέχει στη χαρά, αλλά παρακολουθεί. Μια γυναίκα,μητέρα  καθώς κρατά το μικρό παιδί στην αγκαλιά της – ντυμένη κι εκείνη με την παραδοσιακή φορεσιά- ακούει τα κάλαντα και παρακολουθεί τα παιδιά, χαρούμενη. Το πλατύ χαμόγελο του μελαμψού παιδιού με το τύμπανο,ξεχωρίζει.

Η ανάλυση της επιμελήτριας της Εθνικής Πινακοθήκης κυρίας Μαριλένας Κασιμάτη έχει μεγάλο ενδιαφέρον γιατί μας εξηγεί ότι: «Τα ποιητικότατα Κάλαντα διαφεύγουν με την εσωτερικότητα και την επινόηση του χρόνου στην ελληνικότατη ηθογραφική αυτή σκηνή, από κάθε κοινοτοπία. Τα σύμβολα που εισάγει, χωρίς τυμπανοκρουσίες -το μαρμάρινο θωράκιο της Νίκης, που δένει το σανδάλι της, αλλά ειρωνικά σχεδόν, βαλμένο δίπλα σε μια χορταρένια σκούπα, το γυάλινο ποτήρι με το νερό, που παραπέμπει στην κάθαρση που έρχεται από τα Ελληνόπουλα, που δεν εμφανίζονται ως γραφικά δείγματα μιας γνωστής τυπολογίας φορεσιών, το ξερό, άνυδρο δέντρο που δηλώνει την υφέρπουσα φτώχεια στο πρόσωπο της σκοτεινής μορφής, που μόλις φαίνεται πίσω από τον τοίχο.»

πηγή: https://www.alltimeclassic.net/o-emvlimatikos-pinakas-ta-kalada-tou-nikiforou-lytra-kai-o-bathis-symvolismos-tou